تعداد نمایش : 7272 , تعداد پاسخ ها : 13

موضوع: آموزش سرمه دوزی

اموزش گام به گام سرمه دوزی

وسایل مورد نیاز
1. پارچه: متداولترین نوع پارچه در سرمه دوزی ترمه است اما می­توان از پارچه­های دیگری مانند مخمل، ماهوت، ابریشم، تافته، اطلس، ساتن و پارچه­های ابریشمی استفاده نمود.
2. سرمه: انواع سرمه شامل سرمه صاف، تراش، پیچ، سرمه مات و ... که هر کدام از انها اغلب دارای رنگهای طلایی، نقره­ای و بژ می­باشند.
3. مروارید
4. ابر: برای برجسته دوزی؛ از پشم شیشه نیز می­توان استفاده کرد.
5. نخ
6. سوزن
7.'قیچی
8. پارچه آستر: در آخر کار برای پنهان کردن دوختهای پشت کار از پارچه آستری که با رنگ پارچه ما متناسب باشد استفاده می­کنیم.
9. یراق: دور تا دور پارچه دوخته می­شود.

طرح روی پارچه:

برای انتقال طرح به روی پارچه مورد نظر چند راه وجود دارد از جمله:
1. استفاده از کاربن: این روش بر روی پارچه ترمه به علت نبود دید کافی بر روی خطوط مشکل است.
2. استفاده از کاغذ روغنی: طرح را روی کاغذ روغنی کپی کرده و سپس کاغذ را روی پارچه کوک می­زنیم و بعد از ثابت شدن طرح دوخت را روی کاغذ روغنی شروع می­کنیم.
3. روش شلالی(کوک زدن): در این روش ابتدا طرح خویش را به پشت پارچه منتقل کرده و سپس روی تمام خطوط طرح شلالهای بزرگ می­زنیم.
4. روش چاپ روی پارچه: برای آماده کردن پارچه یک قطعه متقال یا کتان به اندازه ترمه­ای که می­خواهند بر آن سرمه دوزی کنند، بریده با قلم موی پهن به تمام نقاط آن به طور یکنواخت محلول غلیظی از سریش و آب مالیده، ترمه را روی آن قرار داده با دست چند مرتبه روی آن می­کشند تا صاف شود و به پارچه زیرین(متقال یا کتان) بچسبد. پس از آنکه پارچه­ها خشک شد نقشهایی را که قبلا آماده شده روی پارچه ترمه چاپ می کنند.
انواع دوخت:
بعد از آماده سازی پارچه و انتقال طرح مورد نظر روی آن شروع به دوخت روی پارچه می­کنیم. برای دوخت می­توان از انواع جنسها مانند سرمه، مروارید، ملیله و یا منجوق و یا حتی مخلوطی از اینها استفاده کرد.
در این نوع رودوزی دوختهای متنوعی برای زیباتر شدن کار وجود دارد که در زیر به برخی از آنها اشاره می­کنم:
1. ساقه دوزی:
برای شروع کار ابتدا سرمه­ها را به یک اندازه که می­توان گفت اندازه مناسب برای آن نیم سانت، نیم سانت است، قیچی می­کنیم و بعد دور تا دور طرح را که شامل ساقه­ها، گل­ها و برگهاست، از روی خطوطی که روی پارچه چاپ شده می­دوزیم. به این صورت که ابتدا سوزن نخ شده را از ابتدای ساقه بیرون می­آوریم، بعد یکی از سرمه­هایی که قبلا قیچی کردیم را داخل سوزن کرده و سوزن را به صورت خیلی کم مایل به طرف راست ساقه داخل پارچه کرده سپس سوزن را از طرف چپ سرمه بیرون می­آوریم و این کار را تا پایان ساقه ادامه می­دهیم. برای زیباتر شدن کار می­توانیم سرمه­ها را کمی بزرگتر قیچی کنیم و سوزن­ها را به هم نزدیکتر بزنیم، تا سرمه­ها در هم پیچ خورده و حالت زیباتری به خود بگیرد که به آن ساقه دوزی پیچ گفته می­شود.

دوخت گل:
دوخت گل بر دو نوع است: 1- دوخت گل با دوردوزی 2- دوخت گل بدون دوردوزی

دوخت گل با دوردوزی در سه مرحله انجام می­شود:
الف- دوردوزی به صورت ساقه دوزی: ابتدا دور گلبرگها را به همان روش ساقه دوزی که در بالا ذکر شد، می­دوزیم.
ب- برجسته سازی: در این دوخت ابتدا مقداری ابر را به اندازه یکی از گلبرگها برش می­زنیم و بعد آن را در داخل گلبرگ می­دوزیم تا یک سطح برجسته در داخل گلبرگها پدید آوریم.



ج- پردوزی: در این نوع دوخت سوزن را از یک طرف گلبرگ بیرون آورده و مرواریدها را تا حدی که به آن طرف گلبرگ برسد و هیچ قسمتی از کار خالی نماند، داخل سوزن می­کنیم و سوزن را در طرف مقابل فرو می­بریم و این کار را ادامه می­دهیم تا گلبرگ پر شود و ابری که زیر مرواریدهاست پیدا نباشد. برای پر کردن گلبرگها می­توان از سرمه هم استفاده کرد.

برگ دوزی:
دوخت برگ نیز بر دو نوع است: 1- دوخت برگ با دوردوزی 2- دوخت جناقی
دوخت برگ با دوردوزی نیز شبیه روشی است که برای دوخت گل شرح داده شد و به همان سه روش انجام می­شود
الف- ابتدا دور تا دور برگ را دوردوزی می­کنیم.
ب- به کمک ابر داخل برگها را پر می­کنیم تا یک سطح برجسته بدست آوریم.
ج- در انتها به پر کردن داخل برگها می­پردازیم یعنی سوزن را از ابتدای برگ بیرون آورده و یک عدد سرمه در داخل سوزن کرده و بعد به حالت اریب در قسمت راست برگ فرو می­بریم و این کار را تا پایان برگ ادامه می­دهیم. باید توجه داشت که اندازه سرمه به نسبت پهنای برگ است و به همان اندازه آن را قیچی می­کنیم.

تک دوزی: برای تکراری نشدن و تنوع در طرح از روش تک دوزی استفاده می­کنیم به این صورت که بعد از دوردوزی برگها چند عدد مروارید به صورت پراکنده در تمام سطح برگ می­دوزیم.

زنجیره دوزی: سوزن را از پایین کار بیرون آورده و سرمه را داخل آن می­کنیم(سرمه5/1سانتیمتری) حال شست خود را روی سرمه گذاشته و سوزن را در راستای دوخت اولیه فرو می­کنیم و آنگاه در بالای دوخت که کمی گرد شده سوزن را بیرون می­آوریم و دوخت را به همین صورت ادامه می­دهیم و در پایان کار یک بست کوچک روی آخرین حلقه می­زنیم تا حلقه به همان حالت باقی بماند. همچنین در پایان هر دوخت در پشت کار ندین بست کوچک زده تا دوخت ثابت شده و دوختها باز نشود.

برخی دیگر از انواع دوخت که در سرمه دوزی از آنها استفاده می­شود به شرح زیر است که فقط به ذکر توضیح مختصری درباره آنها می­پردازم:
6. گیسوباف: این مدل دوخت به این صورت است که ساقه را یک دور ساقه دوزی می­کنیم و دوباره همین ساقه را با دوخت ساقه دوزی اما برعکس حرکت دوخت قبلی می­دوزیم.
7. رگبرگ دوزی: بوسیله این مدل می­توان رگبرگهای برگ را دوخت، به این صورت که سرمه­ها را به اندازه مناسب برش می­زنیم و به حالت رگبرگ داخل برگ را می­دوزیم.(این مدل دوخت یکی از حالات پردوزی برگهاست.)
8. زیگزاگ دوزی: این دوخت بیشتر برای دور حاشیه­ها بکار می­رود. هم می­توان از سرکه و هم از دیگر جنسها مانند ملیله یا منجوق یا مروارید استفاده کرد، به این صورت که سرمه را به اندازه مناسب قیچی کرد و آنها را به صورت زیگزاگ دور حاشیه بدوزیم.
9. پرتودوزی: از این دوخت می­توان برای دور بیرونی برگها و گلها و جقه­ها استفاده کرد. سرمه را به اندازه مناسب برش می­دهیم و آنها را از انتهای بیرونی برجگ بصورت اریب به سمت بالا و بیرون می­دوزیم.
10. پنجه گنجشکی: این دوخت به این گونه است که ابتدا یک سرمه 1.5 سانتیمتری را داخل سوزن کرده و به صورت صاف می­دوزیم، سوزن را دوباره از دوخت بیرون آورده و این بار سرمه را به صورت اریب به سمت راست می­دوزیم. مجددا سوزن را از همان دوخت اولیه بیرون آورده و سرمه را به صورت اریب به سمت چپ می­دوزیم.
11. اریب دوزی: این روش دوخت بیشتر برای پردوزی ساقه­ها و حواشی بکار می­رود به این صورت که سوزن را از طرف چپ کار بیرون آورده و 4 الی 5 مروارید را داخل سوزن کرده و در طرف راست به حالت اریب داخل می­کنیم. این کار را تا پایان دوخت ادامه می­دهیم.

بعد از طی مراحل فوق برای اینکه نخها از زیر کار پیدا نباشد پشت کار را آستر زده و برای نمود بهتر آن، دور آن را یراق مناسب می­دوزیم.
در آخر برای صاف شدن سطح کار روی آن را اتوی بخار می­زنیم. این کار به زیباتر شدن کار کمک می­کند و جلوه زیبایی به آن می­دهد.

انواع سرمه شامل:
سرمه ساده (جهت دور دوزی)
سرمه تراش (جهت تو دوزی)
مروارید بندی
دوک نخ موج یا ممتاز و سوزن سرمه و مروارید
ترمه چاپ زده (واسمه شده)
کارگاه یا چارچوب (ساده یا سنتی)

جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.

جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.

مراحل دوخت سرمه دوزی:
۱٫ رو دوزی
۲٫ دور دوزی
۳٫ تو دوزی
۴٫ زیور دوزی

۱٫ رو دوزی: در این مرحله روی طرح اصلی یعنی آن چه به عنوان طرح چاپ شده روی ترمه است را(همان نقش های سفید رنگ) با نخ کوک می دوزیم تا زیر کار محکم شود و چاپ به مرور اگر کم رنگ شد مشکلی ایجاد نشود و با این کار چاپ ماندگار و قابل دوختن در دراز مدت شود.

جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.

۲٫ دور دوزی: روی طرح دور دوزی شده را مطابق تصویر ۴و ۵ با سرمه هایی از قبل چیده شده به حالت مارپیچ می دوزیم، لازم به ذکر است که دوخت دور دوزی ممکن است به حالت زنار (صاف صاف) هم دوخته شود که به آن دوخت سنتی می گوییم.

جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید. جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.


۳٫ تودوزی: که خود شامل الف- پردوزی ب-توپردوزی ج-مروارید دوزی که به خود مروارید دوزی هم به نوعی هم شامل توپردوزی می شود.
الف. پردوزی: در این مرحله بین خطوط نقش، به جز گل و برگ را با همان حالت اریب دوردوزی و یا صاف دوزی (با سرمه تراش )می دوزیم. در این مرحله معمولا دوخت بدون برجستگی و بی پنبه دوخته می شود.
ب. توپردوزی: دوخت در این مرحله با پنبه یا پیله به صورت برجسته دوخته می شود مطابق تصویر پنبه را گلوله کرده و روی آن را با نخ کوک بست می زنیم سپس این بار سرمه تراش (سرمه تو دوزی) را با اندازه قطر دوختگاه مورد نظر چیده و روی پنبه، کنار هم پر می کنیم که این مرحله بیشتر جهت توپر دوزی گل ها و برگ ها استفاده می شود (تصویر ۷) و برای توپر دوزی وسط گل ها بیشتر از مروارید مانند دستور بالا دوخته می شود. دوخت ها در این مرحله معمولا برای برگ ها جناقی یا ساده است.


جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید. جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.

جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید. جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.


۴٫ زیور دوزی: که همان دوخت تزیینی است، که خود شامل دوخت های زرک دوزی، جنق دوزی، جرقه دوزی، جودانه، چشم خروسی و چند نوع دوخت دیگر سلیقه ای می باشد که مراحل دوخت زرک دوزی در تصویر زیر سمت راست، مراحل دوخت جرقه دوزی در تصویر زیر و چشم خروسی در تصویر زیر سمت چپ نشان داده شده است.


جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید. جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.

جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.

برای دوخت سرمه بعد ازین که پارچه ی ترمه را آهار کشی و طرح اندازی کردیم وارد کارگاه مخصوص کرده و دوخت را آغاز می کنیم.





سرمه ها را به اندازه ی ۰٫۷ برش زده سپس با نخ موم کشیده دوخت را آغاز می کنیم .
ساقه ها و دور گل ها را ساقه دوزی میکنیم .دوخت ساقه دوزی در سرمه دقیقا همانند دوخت ساقه در گلدوزی میباشد فقط با این تفاوت که یک تکه سرمه هم داخل نخ قرار داده ایم .
برای توپر کردن ابتدا سطح گل را پنبه دوزی میکنیم تا برجسته شود سپس یک رشته سرمه برداشته در کناره گلبرگ به طرف مرکز قرار داده و از روی پنبه رد کرده و در سمت روبرو اندازه ی ان را علامت زده با قیچی چیده و با نخ روی پنبه میدوزیم.باید توجه داشته باشیم محیط بیرون گلبرگ ها نسبت به محیط داخلی که به مرکز گل نزدیکتر است پهن تر بوده و در هنگام دوخت سرمه ها در سمت مرکز گل کاملا کنار هم دوخته میشوند اما سمت دیگر آن ها که به سمت بیرون است با کمی فاصله از هم دوخت می شود تا شکل زیبایی به دست آید باید دقت کرد که در حین این کار پنبه های زیر کار شده مشخص نشوند

دوخت سنتي ( سرمه دوزي )








دوخت سنتي ( سرمه دوزي ) لوازم مورد نياز - قيچي خياطي - سوزن ته گرد - پوليش پرز کوتاه سفيد ( يک هشتم متر ) - پوليش پرز کوتاه طلايي ( يک هشتم متر ) - سوزن خياطي - قرقره - يک جفت چشم سرمه: مفتولي است که براي دوخت آن بايد سوزن و نخ را از بين آن عبور داد . 1- سرمه تراش يا برقي 2- سرمه اصل که جنس آن نقره است و روکش آب طلا داده مي شود . 3- بلر سانت نرم که عوام به آن زير خاکي هم مي گويند . 4- بلر سانت خشک که معمولاً در دوخت سنتي از آن استفاده مي شود . 5- منجوق ترمه که به آن مرواريد ترمه هم گفته مي شود و اندازه آن به بزرگي همان منجوق است . رنگ اين منجوق از انواع رنگ کرم است . انواع ترمه - قلب دوزي ، برگ دوزي ، تگرگ دوزي ، گرد دوزي ، گُرده ماهي دوزي فنر سرمه تراش: فلزي است که به صورت چهار گوش يا مستطيلي به وسيله دستگاه تابيده مي شود . به هر کدام از اين چهار گوش يا مستطيل ها اصطلاحاً يک فنر مي گويند . 1- ترمه ماشين بافت که معمولاً کارخانه اي شهر يزد بهترين نوع ترمه را توليد مي کنند . 2- ترمه دست بافت که به ندرت امروزه اين ترمه يافت مي شود و از گره ها ، همچنين گذر پودهاي افقي و عمودي و اريب در پشت ترمه مي توان تشخيص داد . 3- باسمه يا مهر مخصوص چاپ روي ترمه که از طرح مورد نظر باسمه هاي مختلف که چوبي است تهيه مي شود سپس از موادي که شامل خاکه قند و گچ بوده براي باسمه استفاده مي شده اما امروزه از نسبت هاي گچ ، چسب چوب و مقدار کمي رنگ سفيد اکريليک استفاده مي شود . باسمه را داخل اين ماده زده و قبلاً به وسيله برس روي نمک ماليده مي شود و سپس روي ترمه مهر زده مي شود . 4- براي آماده کردن ترمه آستري نخي انتخاب کرده مقداري سريش را با نسبتي از آب مخلوط کنيد و به اين پارچه نخي بزنيد سپس به ترمه بچسبانيد . امروزه به جاي کار آستر سيريش از لايه چسب استفاده مي شود ، اما استفاده از سيريش مزيت دارد زيرا بوي سريش باعث مي شود ترمه در دراز مدت بيد و موريانه به پارچه آسيب نمي رسانند . - براي دوخت از نخ پنبه اي بسيار محکمي که اصطلاحاً به آن نخ ميله اي مي گويند استفاده کنيد. نکته : نخ دوخت را بايد هميشه به موم آغشته کنيد اين کار باعث خواهد شد که عوامل زير رعايت شود: 1- در طولاني مدت نخ ها پوسيده نشده و دوخت از هم شکافته نشود . 2- بيد و ساير حشرات موذي به علت وجود موم به کار آسيب نخواهند زد .



انواع دوخت: - اريب دوزي - دوخت چشم خروسي - تگرگي دوزي - گرده ماهي دوزي - برگ دوزي - زرک دوزي - گرد دوزي - قلب دوزي - برجسته دوزي - يک لا دوزي اريب دوزي: اگر طول سرمه را به سه قسمت تقسيم کنيد و به اندازه 2 قسمت از زير کار پيش رفته و بعد از يک سوم طول سرمه دوخته شده سوزن را بيرون بياوريد تکه سرمه اي به نخ کشيده و در مسير سرمه دوخته شده قبلي که دو سوم مانده بود که به اندازه يک سوم طول سرمه پيش برويد و سوزن را در پارچه فرو بريد . اگر اين دوخت را به همين روش ادامه دهيم خط مستقيم يا با انحنا مي توانيم دوخت بزنيم که همان اريب دوزي است . بيشترين دوختي که شما در يک اثر مي بينيد اريب دوزي است چرا که کليه خطوط اصلي ساقه ها حاشيه ها و حتي قسمت هايي که بايد پر شود يا توخالي کار شود ابتدا اريب دوزي شود . نکته: براي اين که دوخت برجسته نشان داده شود و سرمه حالت پهن و صاف نداشته باشد دست بايد وقتي سرمه اي روي کار قرار گرفت سوزن را کمي به طرف داخل عقب نشيني دهيد اگر بخواهيد دقيقاً به اندازه طول سرمه سوزن را فرو آوريد کار در پايان جلوه زيبايي ندارد . دوخت چشم خروسي: تکه سرمه تراش به طول نيم سانتي متر از سوزني که قبلاً از پارچه عبور داده شده رد کنيد حال سوزن را دوباره به محلي که سوزن را در شروع کار بيرون کشيده بوديد فرو برده دايره اي بوجود مي آيد که يک طرف آن به پارچه وصل نيست پس بايد با انگشت شست دايره را روي کار خوابانده از زير کار سوزن را از کنار سرمه درآوريد و بست ظريفي روي سرمه زده و سوزن را به زير کار هدايت کنيد سوزن را دوباره از وسط دايره به وجود آمده که يک طرف آن به پارچه وصل نيست سپس بايد با انگشت شست دايره را روي کار خوابانده از زير کار سوزن را از کنار سرمه درآوريد و بست ظريفي روي سرمه زده و سوزن را به زير کار هدايت کنيد سوزن را دوباره از وسط دايره به وجود آمده بيرون آوريد يک عدد منجوق ترمه به سوزن کشيده و دوباره سوزن را از وسط دايره به زير کار هدايت کنيد . نکته: به دليل کوچک بودن سوراخ منجوق ترمه سوزن و نخي که براي دوخت سرمه استفاده مي کنيد براي دوخت منجوق ترمه کاربرد ندارد . سپس بايد بعد از به وجود آمدن دايره ها با نخ خياطي که قبل آن را به موم آغشته کرده ايد و سوزن منجوق، منجوق هاي درون چشم خروسي ها را دوخت کنيد .







تگرگي دوزي: معمولاً در فضاي زيادي که بخواهيد از دوخت زياد استفاده کنيد از اين دوخت استفاده مي شود . به اين صورت که سرمه تراش را به اندازه 3 يا 4 فنر برش داده سطح داخل کار را به صورت کاشي با فاصله بدوزيد . هر بار يک تکه از سرمه را به نخ کشيده و با انگشت شست روي کار بگذاريد و بعد از اين که سرمه روي کار قرار گرفت سوزن را از انتهاي سرمه به زير کار هدايت کنيد . گرده ماهي دوزي: اگر نخواهيد برگهاي کوچک را توپر کرده يا اريب دوزي کنيد از روش گرده ماهي استفاده کنيد به اين صورت که سرمه تراش را به اندازه تقريباً نيم سانتي متر درصد سانت برش داده سپس سوزن را از نوک برگ درآورده (شماره 1) يک تکه سرمه به آن بکشيد به صورت صاف و عمود به طرف پايين برگ بدوزيد ( شماره 2) سوزن را از قسمت رأس سرمه ( شماره 3) تقريباً همان دو سوم طول سرمه بيرون آورده تکه سرمه بعدي را به آن بکشيد حل فرو آوردن بايد زير سرمه رأس برگ باشد ( شماره 4) و باز همين عمل را در مورد سرمه بعدي انجام دهيد . معمولاً اين نوع برگ ، بعد از دانه رأس برگ 3 يا 4 تکه سرمه در هر طرف دوخت مي شود . سپس بايد توجه داشته باشيد که اين دوخت فقط براي برگ هاي حداکثر يک و نيم سانتي متر استفاده مي شود . نکته: در اين دوخت هم اگر بعد از کشيدن سرمه به نخ و قرار دادن آن روي کار سوزن را کمي به طرف داخل کار فرو برده طوري که سرمه کمتر جمع شود دوخت زيباتر جلوه کند توجه داشته باشيد که قانون جمع دوزي فقط در مورد سرمه صدق مي کند و در مورد بلر سانت نرم يا همان زيرخاکي قابل اجرا نيست . اگر بخواهيم برگهاي کوچک برجسته تر باشد ، از سرمه تراش استفاده مي کنيم. برگ دوزي: سرمه صاف را به اندازه 3 الي 4 ميلي متر برش دهيد ، اگر شکل برگ را تصور کنيد ، تکه سرمه اي را در رأس به صورت عمودي بدوزيد . سپس با استفاده از قانون يک سوم دوخت ( اريب دوزي ) تکه سرمه بعدي را از کنار سرمه اولي ادامه دهيد بهتر است هنگام فرود سوزن کمي سوزن را متمايل به داخل برگ و در قسمت زير سرمه اي که رأس برگ را دوخته بوديم به اين شکل بدوزيم . سپس سوزن را از يک سوم بالاي سرمه بيرون کشيده و تکه سرمه اي به آن بکشيد و به اندازه يک سوم پايين تر از سرمه بغلي بيرون بکشيد . اين دوخت را آن قدر تکرار کنيد تا به پايان يک سمت برگ برسيد . دوخت را کور کرده و سوزن را به زير کار برده از قسمت رأس برگ اولين سرمه رأس بيرون کشيده و به همان ترتيب که يک طرف برگ را دوخته بوديد ، طرف ديگر را هم بدوزيد . نکته: - در اين دوخت هم از قانون جمع دوزي استفاده کنيد . - پس از انجام برگ دوزي اريب دوزي برگ را انجام داده و داخل برگ را تگرگ دوزي يا برجسته دوزي و يا دوخت جودانه انجام دهيد . قلب دوزي: دوخت قلب بيشتر براي دوخت گل هاي پنج پر به کار مي آيد روش دوخت به اين صورت است که در گودترين قسمت بالاي قلب ( شماره 1) يک تکه سرمه به صورت عمود دوخته مي شود . ( شماره 2) سپس تکه سرمه بعدي در قسمت راست سرمه قبلي دوخت کنيد ( شماره 3) بايد توجه داشته باشيد چون مي خواهيد دوخت به طرف بالا برود . پس بايد اگر طول سرمه دوخت شده را به 3 قسمت کنيد بايد سوزن را از پايان يک سوم سرمه بيرون بياوريد . ( شماره 4) اگر قلب بزرگ است بايد همين دوخت را به اندازه يک سوم طول اولين سرمه دوخته شده بالا رفته و به صورت عمود پايين قلب به نسبت پهنا و بزرگي قلب 2 يا 3 يا 4 تکه سرمه يک اندازه و کنار هم دوخت کنيد . در اين قسمت دوخت ، سوزن را به طرف پايين ببريد سپس تکه اي سرمه را بريده و در حالي که سوزن را از کنار سرمه دوخته شده بيرون آورده ايد ( بايد توجه داشته باشيد که باز هم اگر طول سرمه نعلي را به 3 قسمت تقسيم کنيد چون بخواهيد به طرف پايين برويد پس از قسمت بالاي سرمه دوخت شده بعد از يک سوم طول سرمه ، سوزن را بيرون بکشيد ) هنگام فرود به همان اندازه که از بالاي سرمه جا گذاشته بوديد پايين بياييد .





نکته: - هنگام فرود سوزن بهتر است کمي متمايل به داخل بدوزيد . - سپس همين دوخت را دوباره تکرار کنيد تا به انتهاي پايين يک سمت قلب برسد و همين روش دوخت را در مورد نيمه ديگر قلب انجام دهيد . - قانون جمع دوزي را در مورد دوخت قلب رعايت کنيد . زرک دوزي: بعد از دوخت برگ مي توانيد دور آن را با زرک تزيين کنيد تا تفاوت ديد بين برگ ها به وجود آيد . بهتر است که بعضي از برگ ها توپر ، فقط اريب دوزي و بعضي ديگر با زرک همراه باشد . نحوه دوخت بسيار ساده است به اين ترتيب که سرمه تراش را به اندازه 3 ميلي متر با 4 فنر برش دهيد سپس برگي که کار دوخت آن پايان گرفته سوزن را از نوک قسمت بيرون آن درآورده و تکه سرمه اي به آن کشيده و به اندازه طول سرمه آن را روي کار خوابانده و سوزن را به داخل ترمه فرو ببريد . و بعد در قسمت سمت راست يا چپ برگ به اندازه دلخواه فاصله گذاشته و از کنار سرمه سوزن را بيرون بکشيد و تکه سرمه ديگري را به نخ کشيده و با زاويه تقريباًّ 40 درجه دوخت کنيد .



نکته: فاصله زرک ها از هم ، بيشتر به بزرگي برگ بستگي دارد ولي معمولاً فاصله نيم سانتي متر مطلوب است . شما مي توانيد از اين دوخت براي تزيين ساقه ها هم استفاده کنيد . گرد دوزي: براي اريب دوزي دور دايره ها که ممکن است وسط گل باشد انجام مي دهيم به اين ترتيب که سرمه صاف را به همان اندازه 3 يا 4 ميلي متر برش دهيد . حال اگر يک دايره را تصور کنيد . سوزن را از کنار قسمت داخل دايره بيرون کشيده ( شماره 1) سوزن روي کار تکه اي سرمه و سوزن کشيده و با استفاده از قانون جمع دوزي سوزن را در قسمت خط بيرون دايره فرو بريد ( شماره 2) و هر بار اين دوخت را تکرار کنيد تا کار دوخت دور دايره به پايان برسد ، داخل دايره را مي توانيد دوخت هاي مختلفي از جمله برجسته دوزي ، تگرگ دوزي يا زير رفت کار کنيد . نکته: - براي اين دوخت معمولاً از سرمه صاف استفاده مي شود . - ساير دوخت ها در شماره بعدي مجله معرفي خواهد شد . منبع: نشريه بانو 7

لوازم مورد نياز:

* پارچه ي آستري
* خط کش
* مداد
* قيچي
* اتو
* سرمه
* مرواريد
* پنبه
* چسب مايع
* پولک
* يراق
* نخ و سوزن

مراحل انجام کار:

1و 2

براي اين که الگوي تان را دقيق روي کار قرار دهيد قطر مربع يا مستطيل را بر پشت پارچه رسم کنيد تا مرکز پارچه را پيدا کنيد.

3

مرکز کاغذ الگو را هم با همين روش پيدا کنيد.
4

اين دو مرکز را روي هم منطبق کنيد.

5

کاربن را زير الگو بگذاريد و الگو را روي پارچه منتقل کنيد.

زغره دوزي:

يکي از دوخت هاي اصيل ايران است که در آن پولک همراه با تکه هاي سرمه براي پر کردن طرح و دوخت خطوط استفاده مي شود. زغره دوزي را در انواع ساده، مدور و.... اجرا مي کنند.
6

در اين کار که طرح برگ را مي خواهيم زغره دوزي کنيم، ابتدا سوزن را از رأس برگ طوري که برگ به دو نيم تقسيم شده باشد، بيرون مي آوريم و يک عدد پولک درون نخ مي اندازيم.
7

قطعه اي سرمه درون سوزن و نخ مي اندازيم. (توجه: قد سرمه را کمي بلند در نظر مي گيريم که کمي حالت انحناء به خود بگيرد و کاملاً روي پارچه نخوابد. اين عمل باعث ايجاد جلوه ي مضاعف کار خواهد شد.) به همين شکل ادامه مي دهيم تا برگ پر شود.

8

سرمه ي سوم انتهاي سرمه ي دوم را مي پوشاند.
9

همين طور جلو مي رويم تا به آخر برگ رسيم.

10

انتهاي نخ را در پشت کار خوب محکم کنيد.

توپردوزي برجسته:

در سرمه دوزي به دو روش مي توان توپردوزي کرد. توپردوزي برجسته و ساده. در اين شماره توپردوزي برجسته را آموزش مي دهيم. اين دوخت يکي از
شکيل ترين دوخت ها در سرمه دوزي مي باشد که به کار زيبايي خاصي
مي بخشد.
11و12

براي شروع، ابتدا بايد بدانيم که اطراف گلبرگ ها را بايد ساقه دوزي کرد که ما اين کار را قبلاً با دوخت پيچ انجام داده ايم. بعد از اين که طرح مورد نظر کاملاً ساقه دوزي شد، يکي از گلبرگ ها را در نظر مي گيريم و پنبه ي کوچکي را که اندازه ي آن بستگي به اين دارد که بخواهيم چقدر کار برجسته شود، گلوله
مي کنيم و تقريباً به شکل و فرم گلبرگ مورد نظر در مي آوريم و در مرحله بعد پنبه را روي گلبرگ بگذاريد و به وسيله ي چند کوک ساده آن را روي پارچه ثابت کنيد تا حرکت نکند.

13

حالا روي پنبه را با سرمه ي تراش که قبلاً به اندازه هاي لازم بريده ايد، توپردوزي کنيد. گلبرگ را به دو نيمه تقسيم کنيد و ابتدا خط وسط گلبرگ را بدوزيد؛ سپس کار را در دو طرف اين خط نيمه پي بگيريد.
14

براي اطمينان با مقدار کمي چسب مايع که به دقت روي پنبه و زير سرمه مي زنيد، سرمه را ثابت کنيد.

15

حالا سرمه را روي چسب محکم کنيد.
16

در توپر دوزي برجسته رعايت اين نکته ضروري است که پنبه اصلاً مشخص نباشد. به همين ترتيب ساير گلبرگ ها را نيز برجسته دوزي کنيد.

17و18

نمونه ي کامل تر اين دوخت را مشاهده فرماييد. مرکز گل را به روش دلخواه (سنگ دوزي، مرواريد دوزي و ....) پر کنيد. انتخاب روش پر کردن مرکز گل نيز سليقه اي است. سنگ دلخواه بايد متناسب با دوخت، رنگ پارچه و رنگ سرمه ي مورد استفاده انتخاب شود تا کاملاً با بقيه ي کار همخواني داشته باشد.

19

انتهاي دوخت را محکم کنيد.

زرک دوزي:

به دوخت اطراف طرح، با سرمه، زرک دوزي گفته مي شود. در اين دوخت
مي توان از تکه هاي کوچک سرمه به صورت اريب استفاده کرد که به اين دوخت زرک زنار مي گويند. زرک دوزي به روش هاي زرک ساده و زنار انجام مي شود.
20

در اين نمونه هم ما اطراف گل هاي برجسته را زرک دوزي مي کنيم.
تا اين جاي آموزش مقدمات و آماده سازي کار و سپس چند نوع دوخت را آموختيم. اکنون لازم است به آموزش آسترکشي و يراق دوزي کار بپردازيم و از شماره هاي آينده، آموزش را با انواع دوخت هاي ديگر در قالب دامنه ي وسيعي از کاربردهاي بديع و متنوع اين هنر ادامه دهيم. اميدواريم که به دليل استفاده از خلاقيت و نوآوري در کارهاي آينده، اين دوخت مورد توجه و استقبال شما هنر دوستان عزيز قرار بگيرد.

21

آسترکشي:

پس از اتمام دوخت، براي دوام و زيبايي بيشتر کارتان، آن را آسترکشي کنيد. پارچه ي آستر معمولاً از جنس پارچه هاي ابريشمي، ساتن يا تافته مي باشد. اما بهترين انتخاب مي تواند تافته ي مات باشد. رنگ آستري مسلماً بايد متناسب با رنگ ترمه انتخاب گردد. قبل از شروع عمل آسترکشي، ابتدا در صورت لزوم کار را اتو کنيد و اگر حين انجام مراحل، چروک شده است چروک ها را از بين ببريد. کار از پشت بايد اتو کرد تا حرارت اتو به سرمه ها، مرواريدها و منجوق ها آسيبي نرساند.

22 و23

پارچه ي آستري را هم خوب اتو کنيد. سپس کار را لبه گيري کنيد به اين معني که از هر طرف با خط کش بلندي، اضلاع را صاف و يک اندازه کنيد.

24

حالا پارچه ي آستري را که با احتساب يک و نيم تا دو سانتي متر بزرگ تر از پارچه ي ترمه برش زده ايد، روي يک سطح صاف پهن کنيد و کار از سمت رو روي آستر قرار دهيد؛ به اين ترتيب که پشت کار به سمت رو باشد. حالا بايد
پارچه ي آستري را به پارچه ي ترمه متصل کرد. اين کار را با کمک سوزن هاي خيلي ظريف که به آستري صدمه اي نزند و بعد از بيرون آوردن آن ها، آستري سوراخ نشود انجام دهيد.

25

حالا کار را زير چرخ ببريد و به فاصله ي حدود 1 سانتي متر از هر طرف، اطراف کار را بدوزيد. حدود 15 سانتي متر از لبه را ندوزيد تا بتوانيد کار را پشت و رو کنيد.
26

پس از اين که پارچه ي کارتان را برگردانديد و خوب اتو زديد، قسمت دوخته نشده را پس دوزي نامرئي کنيد و سپس اتو بزنيد.

يراق دوزي:

دوخت نوارهاي دست بافت از جنس طلا، نقره همراه با نخ هاي زري را
يراق دوزي مي گويند. امروزه يراق هاي آماده يا ماشين بافت با پهناي متفاوت موجود است. پس از آسترکشي براي زيباتر شدن دوخت، يراق دوزي به دو صورت انجام مي گيرد:
1- به سمت داخل پارچه (يراق لاي درز) (در قسمت هاي بعد آموزش داده خواهد شد) 2- به سمت بيرون پارچه (يراق رو)، ( در اين شماره آموزش داده خواهد شد). دوخت يراق بر روي پارچه هايي مانند ترمه، مخمل ماهوت که تحمل سنگيني آن را دارند انجام مي شود. انتخاب هر يک از دو روش فوق الذکر يراق دوزي بسته به سليقه ي فرد است و اين که کدام يک از دو روش با کار هماهنگي و تناسب لازم را دارند. در بعضي موارد يراق بايد بين پارچه و آستر دوخته شود (يراق لاي درز) و گاهي يراق را بعد از خاتمه ي آسترکشي روي کار قرار مي دهند (يراق رو). انتخاب يراق و رنگ آن، خود نکته ي مهم ديگري است که حتماً بايد با رنگ و مواد به کار رفته در کار تناسب داشته باشد؛ لذا انتخاب و خريد آن به بعد از اتمام کار موکول مي شود. حالا به توضيح در مورد اين دو روش مي پردازيم:
الف) يراق رو:

پس از اين که کار را آسترکشي و يراق مناسب را انتخاب کرديد، آن را روي کار با نخ و سوزن و کوک هاي معمولي ثابت کنيد. توجه داشته باشيد جايي که يراق تمام مي شود، کمي هم پوشاني کنيد. به اين معني که روي هم قرار گيرند و جاي خالي و بدون يراق در لبه ها نماند. پس از آن، جهت دوخت نهايي، يراق را با دست، پس بخيه بزنيد و دوخت هاي موقت اوليه را نيز بشکافيد. (دوخت يراق با چرخ خياطي نيز امکان پذير است)

ب) يراق لاي درز:

اين روش يراق دوزي نيز تابع رعايت نکاتي ست که در روش (الف) گفته شد. با اين تفاوت که وقتي مراحل اوليه ي آسترکشي انجام شد، يراق را با سوزن ته گرد به ترمه محکم کنيد و در انتها آن را هم پوشاني کنيد. حالا درست از لبه ي يراق کوک بزنيد به طوري که کوک ها از پشت مشخص باشند (روي لايي سفيد) تا براي چرخ کاري آماده باشد. مابقي کار همانند روش قبلي است.
(براي زيبايي بيشتر مي توان از منگوله نيز در گوشه ها استفاده کرد که آموزش آن در قسمت هاي بعد انجام خواهد شد)

آموزش سرمه دوزی مدرن



جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.

از یک سرمه مناسب ترجیحا شبیه فنر (سرمه تراش ) استفاده می کنیم.

طرح مورد نظر را روی پارچه ( ترمه یا مخمل یا هر پارچه دیگری که دوست دارید) طراحی کنید
می توانید از جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید. نیز استفاده کنید

مقدار سرمه ای که نیاز دارید را بچینید

سرمه را در قسمت هایی از طرح که پیچ می خورند و به اصطلاح هلال میشوند به صورتی که در تصویر زیر مشاهده می کنید به پارچه می دوزیم. بهتر است از نخ همرنگ سرمه استفاده کنید

دوخت سرمه را محکم می کنیم تا سرمه به شکل منحنی دربیاید

در محلی که ساقه دوم را رسم کرده ایم باید سرمه دوم را بدوزیم

ملیله ی دوم را مطابق با ساقه ی قبل به پارچه میدوزیم

برای تزیین می توانید از جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید. استفاده کنید

آموزش سرمه دوزی مدرن

برای دوخت این مدل از ترکیبی از سرمه های ساده ، سرمه های تراش و مروارید یا سنگ های تزیینی استفاده می کنیم
این نمونه سرمه دوزی برای رومیزی و تزیین لباس به ویژه برای یقه و حاشیه لباس بسیار مناسب می باشد

جهت نمایش لینک ها باید عضو باشید برای ثبت نام کلیک کنید.

برای قسمت هلال میتوان از مروارید و یا سرمه تراش استفاده کرد و برای دوخت انشعاب ها دو سرمه ساده را کنار هم قرار دهید و مطابق تصویر آن ها را با دوخت سر جای خود محکم کنید و به ان ها حالت بدهید
جهت زیبایی و تزیین کار می توانید روی ساقه ی انشعاب ها به جای یک دوخت ظریف از دوخت چند لایه استفاده کنید
شکل بالا را می توانید به صورت دایره برای مرکز رومیزی استفاده کنید

آموزش سرمه دوزی مدرن





دوخت های دایره ای به هم متصل از جمله دوخت هایی است که برای حاشیه پارچه شما بسیار مناسب هستند
در این تصویر برای دایره ها از سرمه ی ساده استفاده شده که با دوخت آن را بر روی پارچه قوس داده و محکم می کنیم
و برای حاشیه زیر دایره از سرمه تراش و یا سرمه ها و ملیله هایی که طرح فنری دارند استفاده می کنیم
حین دوخت مواظب باشید زیاد سرمه را نکشید زیرا موجب آسیب رسیدن به سرمه می شود